هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )

131

سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )

مىشويم ، از دوس المذلّه دريا كم‌كم عرض و وسعتى پيدا مىكند و راه ما كه اعوجاج « 1 » دارد ، گاهى به ساحل دريا و گاهى به دامنهء كوههاى وادى الصّدور « 2 » دور و نزديك مىشود . [ وادى صدور ] بدين منوال راه پيموديم تا به وادى صدور رسيديم ، و آن مسيلى است كه از كوه الرّها به جبل تيه شكافته شده و به طرف دريا كشيده گشته و غالبا خشك است ، مگر در وقت طغيان آبها يا در انقلاب هوا و موقع توفان ، كه غفلتا از اين مسيل خشك ، سيلاب شديدى جارى مىشود . از دور كوه منفرد و منفصل مخروطىاى پيداست و آن موسوم به جبل بشر است و در نزد فرنگىها به كوه پالمر معروف مىباشد و چندان وقتى نيست كه در دامنهء اين كوه ، واقعهء حزن‌انگيزى واقع شده [ است ] . پالمراسم ، « 3 » يك نفر سيّاح انگليسى بوده و در قشون انگليس منصب كاپيتنى داشته و در تحت ادارهء ژنرال سرهانرى جمس مأمور برداشتن نقشهء اراضى و نقاط اطراف و حوالى كوه سينا بوده [ است ] . با آن‌كه سال‌ها در اين قسمت عربستان سفر كرده و زبان عربى را طورى تحصيل نموده بود كه در كمال فصاحت حرف مىزد . كاپيتن مشار اليه 10 سال قبل به طرف مشرق جبل الرّها سفر نمود ، كه از اعراب بدوى آن‌جا شتر بخرد ؛ و اين براى تدارك سفر بزرگى در داخلهء عربستان بود .

--> ( 1 ) . كژى ، ناراستى . ( 2 ) . وادى الصدور كه امروزه وادى صدر ( wadi sudr ) ناميده مىشود . ( 3 ) . ادوارد هنرى پالمر ( Edvard H . Palmer ) ، زبان‌دان نابغه ، اسلام‌شناس ، مترجم قرآن به انگليسى ، متبحر در زبان و قواعد و ادبيات عربى ، كتاب‌شناسى و ايران نامدار ، در 7 اوت 1840 م . در كمبريج انگلستان به دنيا آمد و در سال 1882 م . در 42 سالگى در صحراى سينا به دست اعراب بدوى به طرز فجيعى به قتل رسيد . جنازهء او را به زادگاهش برده و در كليساى سن پل در كنار « دريادار نلسون » و « ولينگتون » سردار انگليسى به خاك سپردند . آثار مهم او عبارت است از : 1 . ترجمه قرآن به انگليسى ( 1880 م . ، آكسفورد ) 2 . صرف و نحو عربى 3 . صحراى خروج ( 1871 م . ) ، شامل مشاهداتش در صحراى سينا در 2 جلد ، كه در واقع سفرنامه او به شبه‌جزيره سينا مىباشد . 4 . تاريخ شهر اورشليم ( 1871 م . ) 5 . صرف نحو مختصر هندى ، فارسى ، عربى 6 . ناصر الدين شاه در لندن ( 1874 م . ) 7 . هارون خليفه عباسى وى به 8 زبان انگليسى ، فارسى ، عربى ، اردو ، يونانى ، لاتينى ، ايتاليايى و سانسكريت تسلط كامل داشت . ( فرهنگ خاورشناسان ، 1 / 251 - 254 ) .